Ą|Ą

#### ARTYKULACJA

Ą wymaga podobnego ułożenia ust jak O, dlatego w kolejności obiecadła znajduje śę bezpośrednio po O. Podczas jej wypowiadania wargi pozostają zaokrąglone, jednak do gestu znanego z O dochodzi dodatkowy ruch związany z kierowaniem dźwięku i powietrza również przez jamę nosową.

Ą jest głoską nosową – podczas jej artykulacji część powietrza przepływa przez jamę ustną, a część zostaje skierowana do jamy nosowej. Umożliwia to obńżenie podniebienia miękkiego, które otwiera połączenie prowadzące do nosa.

#### ZNACZENIE

Znaczenie Ą wynika przede wszystkim z gestu połykania i przyjmowania.
Kiedy połykamy pokarm lub płyn, coś znajdującego śę wcześniej na zewnątrz zostaje przyjęte przez organizm i wprowadzone do jego wnętrza. Następuje więc ruch z zewnątrz do środka. Ten sam podstawowy obraz prowadzi do znaczenia wchłaniania – coś ńe tylko dostaje śę do wnętrza, ale zostaje przez większą całość przyjęte i pochłonięte. Znaczenia tworzą więc wynikowy ciąg:

gest połykania → przyjęcie do środka → wchłonięcie → pąknięcie.

Przyjąć oznacza dopuścić coś do wnętrza. Wchłonąć oznacza przyjąć coś w taki sposób, że zostaje pochłonięte przez większą całość. Pąknąć przedstawia natomiast skutek przyjmowania do wnętrza – coś przyjmuje zawartość, napełnia śę nią i zwiększa swoją objętość. Dlatego podstawowe znaczenia głoski Ą to: pąknąć, wchłonąć, przyjąć. Wszystkie opisują ten sam kierunek działania: coś znajdującego śę na zewnątrz zostaje przyjęte do wnętrza.

#### ZAPIS RUNICZNY

Zapis runiczny Ą jest zbliżony do zapisu O, podobnie jak zbliżone są ich gesty artykulacyjne. Do podstawowego znaku O dochodzi jednak dodatkowy element – krótka kreska, która odróżnia Ą i wskazuje na dodatkowe działanie. Pierwsza interpretacja tego elementu wiąże śę bezpośrednio ze znaczeniem głoski. O przedstawia okrąg i przestrzeń otaczającą, natomiast dodatkowy element Ą może przedstawiać coś znajdującego śę wewnątrz tej przestrzeni albo właśnie do niej wprowadzanego. Powstaje więc obraz czegoś, co zostaje przyjęte lub wchłonięte. Druga interpretacja wynika z podobieństwa znaku O do cyrkla. Dodanie kolejnego elementu może pozwalać odczytać znak jako możliwość wyznaczenia dwóch okręgów, w tym jednego znajdującego śę wewnątrz drugiego. Taki układ przedstawia większą całość obejmującą mniejszy element. W obu odczytaniach zachowany zostaje więc ten sam podstawowy sens: O – okrąg, otoczenie, obszar; Ą – przyjęcie czegoś do tego obszaru, wchłonięcie i znalezienie śę wewnątrz. Zapis runiczny pozostaje dzięki temu zgodny zarówno z podobieństwem artykulacyjnym O i Ą, jak i z wynikowym znaczeniem głoski Ą: pąknąć, wchłonąć, przyjąć.